Abraham Paşa (1833-1918), Osmanlı İmparatorluğu'nda önemli bir Ermeni devlet adamı ve vezir olarak bilinir. Hakkında Beykoz Cam ve Billur Müzesi ziyaretim ile ilgili blog yazımı hazırlarken detaylı bilgilere ulaştığımda bu ilginç bilgileri sizlere ulaştırmak istedim. Beykoz'daki Cam ve Kristal Müzesi olarak da bilinen yapı Mısır Hidivi İsmail Paşa’nın kapı kethüdası ve Sultan Abdülaziz tarafından vezirliğe yükseltilen Abraham Paşa tarafından inşa ettirilmiş. Abraham Paşa, 19. yüzyılda Beykoz’daki arazisine köşkler, kuşhaneler, havuzlar, tiyatro binası ve ahır gibi yapılar yaptırmış. Günümüze ulaşan U planlı taş ahır binası, Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı tarafından restore edilerek 2021 yılında müzeye dönüştürülmüş.
Abraham Paşa Hakkında pek çok bilgi mevcut olsa da, daha az bilinen bazı detaylar şunlardır:
- Tavla Oyunlarıyla Arazi Kazanma Efsanesi: Abraham Paşa'nın, Sultan Abdülaziz ile oynadığı tavla oyunlarında usta olduğu ve bu oyunlar sırasında "bir çiftliğe karşılık beş koyun" diyerek bahis oynadığı rivayet edilir. Bu oyunlarda genellikle kazanarak, Beykoz'daki geniş arazileri ve çiftlikleri üzerine geçirdiği söylenir.
- Boğaziçi'ndeki Egzotik Bahçesi: Abraham Paşa, Beykoz'daki ünlü korusunu Fransız bahçe mimarı Füve'ye tasarlattı. Bu koruya, Türkiye ikliminde doğal olarak yetişmeyen egzotik bitkiler ve ağaçlar diktirdi. Ayrıca koru içinde küçük bir tiyatro, yapay mağaralar, havuzlar ve çağlayanlar yaptırdığı bilinir, ancak tiyatro 1937'de bir yangında yıkılmıştır.
- Finansal Çöküşü: Abraham Paşa, 1883'ten itibaren mali sorunlar yaşamaya başladı ve büyük bir servet biriktirmesine rağmen borçlarını ödeyemedi. 1898'de yatırımları ve mülkleri Osmanlı Bankası'na devredildi, 1919'da ise kişisel malları bir borsacıya satıldı. Bu, onun debdebeli yaşam tarzının sonunu getirdi.
- Pera'nın Gösterişli Figürü ve Gece Hayatı: Abraham Paşa, İstanbul'un Pera (Beyoğlu) sosyetesinde renkli ve gösterişli bir kişilik olarak tanınırdı. Türkçe, Arapça ve Fransızca'yı ana dili gibi konuşması, onu sosyal çevrede dikkat çekici bir figür haline getirdi. Ayrıca aşk maceraları ve cömertliğiyle ilgili hikâyeler, Boğaziçi'nde uzun süre dillerde dolaştı.
- 1923 Yangın Tehlikesi: Abraham Paşa'nın Büyükdere'deki yalısı, 1923'te büyük bir yangın tehlikesi atlattı. Yangın, yalıya kadar ulaştı ve yalı kurtarılamadı, ancak daha fazla yayılması önlendi. Bu olay, onun mirasının bir kısmının kaybına neden oldu.
Bu bilgiler, Abraham Paşa'nın hem siyasi hem de sosyal hayatındaki daha az bilinen yönlerini ortaya koyar. Ancak tabi tüm bilinenler bu kadarla sınırlı değil. Kendi adına madalya bastırması, kumar tutkusu (Monte Carlo'da casinolarda sıkça vakit geçirdiği bilinir) ve iflası, tiyatro ve operaya düşkünlüğü (Avrupa'daki çoğu grubu ağırlamıştır İstanbul'da) diğer ilgi çekici bilinmeyenlerdir. Paşa'nın 1918 yılında gizemli ölümü oldukça kuşkuludur. Resmi kayıtlar doğal nedenlerden öldüğünü belirtse de, mali çöküşü ve yalnızlaşması sonrası bazı çevreler intihar söylentileri çıkarmıştı.
Birden fazla dil biliyor ve konuşuyor olması, sadrazamlar ile yakın ilişkileri, Modernleşme çabalarında ekonomik projelerde rol alması, sadakati ve gösterişli imajı onu kritik görevlerde rol almasına neden oldu. Tabi ki doğal olarak zenginliğini arttırmasına da sebep oldu.
Size bir İstanbul beyfendisi Abraham Paşa ile ilgili derlediğimiz bilgiler bunlardı. Estetiğin sanat ile buluştuğu Beykoz'daki Abraham Paşa Hatırası Beykoz Cam ve Billur Müzesi'ni yakın zamanda ziyaret etmeyi unutmayın.
Yazar : Cengiz Selçuk
